Cerita Wayang: Wayang Mahabarata
Halo Mitra Javanologi,
Yen bahas bab crita wayang, salah sijine sing kondhang banget yaiku crita wayang Mahabarata. Crita Mahabarata iki, didhisiki saka temune Sakuntala karo Raja Duswanra. Dadi, Raja Duswanra iki sing mimpin gedhe saka Chandrawangsa saka Yayati. Raja Duswanta rabi karo Sakuntala kautus saka petapaan Begawan Kanwa, banjur gawe pusat pemerintahan sing dijenengi Hastinapura. Banjur sang Hasti, wenehi turunan para raja saka Hastinapura, saka kaluwarga kasebut, lair sang Kuru lan Kuru nyekel daerah santa amba kang diarani Kurushetra.
Kurushetra banjur wenehi turunan Dinasti Wangsu utawa Kuru kang biasa diarani Kurawa nang dinasti kasebut. Wusanane lair anak pambarep kang dijenengi Pratipta kang dadi bapak Prabu Santanu, sarta dadi leluhur saka Pandawa lan Kurawa. Santanu yaiku raja kang kondhang saka dadekake Kuru ditampa nang Hastinapura. Santanu krama karo Dewi Gangga sing ora ditampa nang bumi sarta Dewi Gangga ninggalake Santanu, sabab dheweke ora nampa janji nikahe. Ana nikahan kasebut, Santanu lan Dewi Gangga oleh 7 putra, malah putra kasebut dikelikake Dewi Gangga nang laut Gangga, alesane kabeh putrane ana kutukane. Bejane anak ragil bisa diselametake Santanu lan diwenehi jeneng Dewabrata. Saka kedadean iki Dewi Gangga ninggalake Santanu.
Kemudian Raja Santanu menikah lagu dengan seorang anak pelayan bernama Dewi Satyawatu, serta pada masa ini Dewabrata umurnya sudah beranjak dewasa, ia melakukan sumpah untuk tidak menikah selamanya (bhisna pratigya). Hal itu Dewabrata lakukan sebab ia tidak ingin beserta keturunannya terlibat perselisihan dengan keturunan dari ibu tirinya Dewabrata (Dewi Sastyawati). Terlepas dari hal tersebut, hasil pernikahan antara Prabu Santanu dengan Dewi Sastyawati dianugerahi dua anak yang bernama Citranggada dan Wicitrawita, sementara Bisma (Dewabrata memutuskan untuk pergi ke Kerajaan Kasi dalam acara sayembara. Pada akhirnya, Dewabrata menang dan mendapatkan 3 putrinya yang bernama Ambalika, Amba, dan Ambika. Amba sendiri sangat mencintai Dewabrata, namun di sisi lain bisa menolak cinta dari Amba, sebab ia sudah bersumpah tidak akan menikah untuk menghindari perselisihan.
Banjur Raja Santanu rabi maneh karo anake pelayan jenenge Dewi Satyawati, sarta pas wayah iki Dewabrata umure wis dewasa, dheweke nglakoni sumpah ora bakal rabi sak lawase (bhisna pratignya). Bab iku dilakoni amarga dheweke ora gelem keturunane melu perkara karo keturunan ibu kuwalone Dewabrata (Dewi Satyawati). Ucul saka bab kasebut, Prabu Santanu lan Dewi Satyawati oleh rong putra sing diwenehi jeneng Citranggada lan Wicitrawirya, kanti Bisma (Dewabrata) lunga menyang Nagara Kasi nang adicara sayembara. Wusanane Dewabrata menang lan oleh 3 putri sing jenenge Ambalika, Amba lan Ambika. Amba tresna banget marang Dewabrata, nanging rasa tresane Amba ora ditampa, amarga dheweke wis sumpah ora bakal rabi supaya ngalih saka prakara.
Wusanane ora sengaja, Dewabrata eling Amba bakal lair maneh dadi wanodya sing disenengi akeh wong lanang. Lan wanodya kasebut yaiku anak Prabu Drupada sing jenenge Srikandi. Kematean Bisma bakal dipateni Srikandi sing ngewai Raden Arjuna nang perang Bharatayudha.
Crita iki banjur ana kedadean sing ala, Pandu ngundang Kunti lan Madrim kanggo njaluk supaya bisa duwe kasil. Nanging diewangi mantra Adityaredaya ngutus Resi, Dewi Kunti bisa ngundang para dewa lan menang. Dewi Kunti nyoba mantra kasebut banjur teka Bathara Surya lan ora suwe meteng lan duwe anak barep dijenengi Karna. Ananging Karna nang perang Bharatayudha ana nang pihake Kurawa. Banjur Bathara Guru ngutus Bathara Darma kanggo Dewi Kunti ngasi nglairake anak sing jenenge Yudhistira. Bathara Guru ngutus Bathara Bayu kanggo Dewi Kunti sing nglairake anak sing jenenge Bima. Lanjut maneh kautus Bathara Indra ngasi nglairake anak jenenge Arjuna. Wusanane kautus Aswan lan Aswin ngasilake anak kembar jenenge Nakula lan Sadewa. Drestrarastra (buta) rabu karo Dewi Gandari lan nduweni 99 putra lan 1 putri sing dikenal Kurawa. Amarga putra Pandu mung 5 wong dadi diarani Pandawa Lima. Kurawa lan Pandawa nduweni sipat sing beda, nanging asale saka sak kaluwarga yaiku Kuru lan Baharata. Anak barep Kurawa dijenengi Duryudana nduweni sipat iri lan licik marang para Pandawa Lima. Pandwa nduweni sipat anteng lan sareh, disiksa sedulure dhewe (Kurawa). Bapak Kurawa tresna banget marang anak-anake amargaa dheweke wis kena omongan sedulure ipar sing jenenge Sengkuni.
Pada saat masa pengasingan sudah selesai sesuai perjanjian yang mereka buat, pihak Pandawa berhak kembali ke kerajaan sesudah masa pengasingan selesai. Akan tetapi Duryudana tidak mengembalikannya secara gratis, ia tidak mau menyerahkan lagi kepada Pandawa. Maka dari hal inilah yang membuat kesabaran para Pandawa habis. Sri Karna berhasil menyuruh mereka akan mengambil jalan damai, namun hal itu tetap sia-sia saja. Akhirnya terjadilah pertempuran yang besar dan kita kenal sebagai peperangan Bharatayudha yang tidak bisa dihindarkan lagi. Pihak Pandawa berhasil mencari sekutu dengan mendapatkan misi dari Kerajaan Matsya. Kerajaan Kekaya, Kerajaan Chola, Kerajaan Pandya, Kerajaan Magadha, Kerajaan Kerala, Kerajaan Wangsa Yadawa, kerajaan Dwaraka, dan masih banyak lagi lainnya. Semua ksatria dari Bharatawarsha juga ikut membantu para Pandawa, seperti Srikandi, Setyaki, Drestadjumna, Drupada, dan masih banyak lainnya. Selama peperangan ini terjadi kurang lebih 18 hari, pertumpahan darah dan pembantaian sangat mengenaskan. Di hari ke 18 peperangan, hanya menyisakan 10 orang, yakni para Pandawa, Setyaki, Aswatama, Kertawarma, Yuyutsu, dan Krepa.
Wayah pengasingan wis rampung padha karo perjanjian sing wis dheweke gawe, Pandawa duwe hak bali nang nagara. Nanging Duryudana ora balekake langsung, dheweke wegah wenehake maneh nang Pandawa. Saka bab iki gawe sabare Pandawa entek. Sri Kresna bisa ngutus Pandawa golek dalan sing tentrem nanging sia-sia. Wusanane kedaden perang gedhe lan dikenal dadi perang Bharatayudha sing ora bisa dielake maneh. Pandawa bisa oleh sekutu saka Nagara Matsya, Nagara Kekaya Nagara Chola Nagara Pandya, Nagara Magadha, Nagara Kerala, Nagara Wangsa Yadawa, Nagara Dwaraka, lan isih ana akeh liyane. Kabeh satriya saka Bharatawarsha melu ngewai Pandawa kayara Srikandi, Setyaki, Drestadjumna, Drupada lan isih akeh maneh. Perang iki kurang luwih 18 dina sing ngenesake. Dino kaping 18 perang mung ana 10 wong, yaiku Pandawa, Setiyaki, Aswatama, Kertawarma, Yuyutsu lan Krepa.
Wusanane perang Bharatayudha dimenangake Pandawa lan Yudhistira dadi raja Hastinapura. Sakwise dheweke merintah pirang-pirang tahun, nagarane diwenehake maneh nang putune Arjuna sing jenenge Parikesit. Prakara Pandawa rampung, Pandawa lang Drupadi munggah gunung Himalaya dadi tujuwan keri dhewe saka dheweke. Wayah nang gunung Himalaya, dhewek bakal mati lan menyang swarga. Parikesit sing mimpin Nagara Kuru adil lan wicaksana banget. Dheweke rabi karo Dewi Madrawati lan duwe anak Janamejaya. Janamejaya sing wis dewasa rabi karo Wapushtama ( Bhamustiman) duwe anak Satanika. Wayah Satanika wis dewasa rabi lan duwe anak sing jenenge Aswamedhadatta, banjur Aswamedhadatta genteni dadi Raja nang Nagara Hastinapura lan Nagara Wangsa Kuru
Pangripta: Elang Widya Buana
https://caritawayang.blogspot.com/2015/05/ringkasan-mahabarata.html
https://kumpulanceritabahasajawa.blogspot.com/2015/05/cerita-wayang-mahabarata-bahasa-jawa.html
